100 LAT ISTNIENIA PCK

100 LAT ISTNIENIA PCK

Dziś obchodzimy 102. rocznicę powstania Polskiego Czerwonego Krzyża. Przez ponad wiek PCK wspierał wszystkich potrzebujących w czasach wojny i pokoju, a także klęsk żywiołowych.

Podczas I wojny światowej  na terenie zaboru rosyjskiego inicjatywę ratowania rannych Polaków, walczących zarówno w armii rosyjskiej, a także niemieckiej i austriackiej, podjęła księżna Franciszka  Paula  Korybut Woroniecka. Za pozwoleniem przedstawiciela Rosyjskiego Czerwonego Krzyża A. J. Guczkowa, powstała myśl o powołaniu Polskiego Komitetu  Pomocy Sanitarnej. Do zadań Komitetu należało organizowanie szpitali, zbieranie bielizny dla rannych i szkolenie kobiet. Komitet rozbudowywał swoje oddziały w zależności od zakresu działalności i potrzeb społecznych. PKPS starał się o zachowanie odrębności  zarówno pod względem działań jak i odznak oraz symboli dla oznakowania miejsc i osób te działania realizujących. Subwencja uzyskiwana od strony rosyjskiej pozwalała na  zaopatrzenie szpitali w bieliznę, materiały opatrunkowe i artykuły żywnościowe. Na dworcach kolejowych powstawały punkt odżywcze i opatrunkowe, tworzono także pociągi sanitarne. Na terenie samej Warszawy funkcjonowało 21 szpitali. PKPS miał swoje agendy zarówno w Mińsku (Białoruskim) jak i w Moskwie.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Zdjęcie działaczy organizacji czerwonokrzyskich przed szpitalem garnizonowym w Krakowie 1914 r., archiwum PCK

Na terenie zaboru pruskiego  zezwolono na utworzenie Komitetu Niesienia  Pomocy Rodakom w Królestwie. Organizowano kuchnie ruchome na stacjach kolejowych, wydawano gorące napoje i posiłki jeńcom i rannym żołnierzom polskim. W lutym 1915 r. zezwolono na utworzenie instytucji pod nazwą Poznański Komitet Ratunkowy. W związku z przesuwaniem się frontu,  władze niemieckie wyraziły zgodę na utworzenie Rady Głównej Opiekuńczej, która nie miała prawa prowadzenia działalności sanitarne medycznej. Środki finansowe i materialne pochodziły od Polaków z Wielkopolski (ok. 2 mln rubli).

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Zdjęcie działaczy czerwonokrzyskich wraz z arcyksięciem Franciszkiem Salwatorem – generalnym inspektorem Czerwonego Krzyża w szpitalu garnizonowym w Krakowie, Archiwum PCK

W zaborze austriackim od 1918 r. rozpoczęło działalność Krajowe Stowarzyszenie Mężczyzn i Dam Czerwonego Krzyża w Galicji. Jego siedzibą był Lwów, a prezesem książę Paweł Sapieha. Głównym zadaniem Stowarzyszania było organizowanie pomocy dla rannych i chorych żołnierzy oraz ludności cywilnej w czasie I wojny światowej. W Krakowie otwarto  Dworcową Stację Opatrunkową, która w pierwszym okresie działań wojennych była centralnym punktem pomocy medycznej w mieście. Zadaniem stacji było udzielanie pierwszej pomocy rannym i chorym przywożonym z pola walki, zmienianie opatrunków, przewożenie ciężej rannych do miejscowych szpitali, ewentualnie kierowanie ich do dalszego transportu w głąb monarchii.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Paweł Sapieha wraz z małżonką i członkami zarządu w biurze na ul. Basztowej 6, fot. za Nowości Ilustrowane 1916 r.

W 1912 r. w Krakowie powstało stowarzyszenie Samarytanin Polski, powołane z myślą o kształceniu kadr sanitarnych dla potrzeb polskiego zrywu narodowego. Jego inicjatorem był dr Bolesław Wicherkiewicz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Samarytanin Polski objął opieką sanitarno-medyczną Legiony Polskie. Połączył się on z Komitetem Lekarskim w Krakowie, do którego z kolei dołączyli młodzi krakowscy medycy zaangażowani w Strzelecki Czerwony Krzyż. Samarytanin Polski przeszkolił tysiące sanitariuszek, sanitariuszy i pielęgniarek, które zasiliły legionowe lazarety i szpitale.

W czasie I wojny światowej Samarytanin organizował własne szpitale, gromadził środki finansowe, materiały sanitarne oraz sprzęt medyczny. Prowadził także akcje szkoleniowe, tworzył w prywatnych domach specjalne lazarety dla chorych i rannych oraz schroniska dla niezdolnych do dalszej służby legionistów.

Pod koniec I wojny światowej (2 lutego 1918 r.), podczas swojego pobytu w Stanach Zjednoczonych, Helena Paderewska powołała do życia Polski Biały Krzyż, którego celem było niesienie pomocy rannym Polakom walczącym w trzech armiach – rosyjskiej, austriackiej i niemieckiej. Organizacja ta, na początku swego istnienia działała na terenie Stanów Zjednoczonych, gdzie pielęgniarki – ochotniczki gromadziły materiały, ubrania dla żołnierzy walczących w kraju oraz ochotników armii tworzonej we Francji (bieliznę, swetry, materiały opatrunkowe, skarpety, mydło, tytoń). Szczególną opieką Polski Biały Krzyż otaczał rodziny ochotników zwłaszcza w sytuacji śmierci lub kalectwa ojca rodziny.

Drugim celem statutowym stowarzyszenia, z którego Biały Krzyż stał się szczególnie znany, było szerzenie kultury i oświaty, rozbudzanie postaw patriotycznych oraz świadomości narodowej i obywatelskiej wśród żołnierzy polskich służących w armiach zaborczych, a po zakończeniu I wojny światowej wśród żołnierzy służby zasadniczej Wojska Polskiego.

Po przyjeździe do Polski w 1918 r. Helena Paderewska założyła w kraju Polski Biały Krzyż (PBK), którego została prezesem. Różnice pomiędzy PBK a PCK wyjaśnia sama Helena Paderewka w jednej z książek podsumowujących jej działalność społeczną:

„Kolizyj z utworzonym niemal równocześnie w Polsce Czerwonym Krzyżem nie było żadnych, gdyż Czerwony Krzyż zajmował się pogotowiem na czas wojny i rannymi w wojnie, jak i ich rodzinami, a Polski Biały Krzyż opieką  nad  żołnierzem w ogóle, gdy był zdrowym i aby go utrzymać w zdrowiu, aby go w pełnej miłości i poświęceniu dla sprawy utrzymać, na duchu podnieść, oświecić i z obowiązkami obywatelskimi zapoznać”.

W okresie międzywojennym PBK rozwijał się, prowadził szpitale, hurtownie, gospody, biblioteki żołnierskie, organizował kursy zawodowe. W 1936 r. został uznany za stowarzyszenie wyższej użyteczności. W czasie II wojny światowej Niemcy dokonując likwidacji organizacji społecznych, przekazali częściowo majątek Polskiego Białego Krzyża na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża. Polski Biały Krzyż rozwiązany został rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1946 r., a jego majątek został przekazany Towarzystwu Przyjaciół Żołnierza.

18 stycznia 1919 r. na posiedzeniu w Hotelu Bristol w Warszawie, pod honorowym przewodnictwem Heleny Paderewskiej oraz gen. Zdzisława Horyńskiego – ówczesnego szefa służby sanitarnej w odradzającym się Wojsku Polskim, rozpoczął się zjazd nadzwyczajny. W trakcie trwających trzy dni obrad dokonano oceny dotychczasowego dorobku organizacji niosących pomoc żołnierzom. W wyniku obrad postanowiono utworzyć narodową organizację Czerwonego Krzyża pod nazwą  Polskie Towarzystwo  Czerwonego Krzyża.

Ustanowiony przez rząd  polski Komisarz do spraw Polskiego Czerwonego Krzyża, Władysław hr. Tyszkiewicz,  zwołał na dzień 27  kwietnia  pierwsze zebranie członków Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża na którym zatwierdzono statut i wybrano Komitet Główny. 4 maja 1919 r. wybrano pierwszy zarząd: prezesem został książę Paweł Sapieha, wiceprezesem Helena Bisping, drugim wiceprezesem Julia Przyjemska, sekretarzem Stanisław Godlewski, skarbnikiem Edward Boniecki.

100 LAT ISTNIENIA PCK 100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Statut Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża, 1919 r.

14 lipca 1919 r. Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża uznane zostało przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, a 16 września tego samego roku przyjęte zostało do Ligi Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Dokument MKCK uznający Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża za stowarzyszenie krajowe

Paweł Jan Sapieha został pierwszym prezesem Komitetu Głównego Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża (4.05.1919 – 7.08.1919). Był liderem nowo powstałego stowarzyszenia po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Już od 1913 r. Sapieha działał na rzecz społeczeństwa, początkowo jako prezes Krajowego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża Mężczyzn i Dam w Galicji z siedzibą we Lwowie. W związku z wybuchem I Wojny Światowej priorytetowym zadaniem stowarzyszenia Sapiehy było przygotowanie i urządzenie licznych szpitali i punktów opatrunkowych Czerwonego Krzyża.

Wraz z przesuwającym się frontem nazewnictwo organizacji czerwonokrzyskich w Małopolsce ulegało zmianom i jego nazwy brzmiały kolejno: Galicyjskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża we Lwowie, Krajowego Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża dla Galicji z siedzibą we Lwowie. Prezesem tych organizacji w różnym okresie ich trwania był cały czas książę Sapieha. Jednym z pierwszych rozkazów Naczelnego Dowódcy Wojsk Polskich w Galicji Wschodniej było powołanie w dniu 26 listopada 1918 r. Krajowego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża dla Galicji. Podczas walk toczących się w tym okresie we Lwowie Towarzystwo przystąpiło natychmiast do organizacji szpitali oraz stacji ratunkowych. Po ogłoszeniu niepodległości Polski i jej uznania przez mocarstwa zachodnie powstała konieczność zjednoczenia organizacji z trzech zaborów w jedną organizację czerwonokrzyską – Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża, na czele którego początkowo również stanął Sapieha.

W czasie I wojny światowej gromadzeniem informacji o losach jeńców wojennych oraz odnotowywaniem straty wśród żołnierzy zajmowała się Rada Główna Opiekuńcza. Rodziny zaginionych rozpaczliwie poszukiwały informacji o swoich bliskich. Niestety z powodu dezorganizacji w armii, m.in. braku poczty polowej, sekcja pomocy jeńcom miała utrudnioną pracę. W związku z wieloma problemami z jakimi borykała się Rada, w grudniu 1918 r. rozpoczęła pracę (początkowo nieformalna) służba informacyjno-wywiadowcza, zbierająca dane na temat rannych, chorych i poległych żołnierzy. Tworzyły ją dwie studentki Uniwersytetu Warszawskiego: Irena Hebdzyńska i Maria Przyborowska.  Początkowo Sekcja działała pod szyldem stowarzyszenia pomocy humanitarnej Sanitariusz Polski i tworzono ją z myślą o włączeniu w struktury przyszłej organizacji  Polskiego Czerwonego Krzyża. Opracowano wówczas metody pracy na wzór już istniejących Narodowych Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża, które przetrwały do dzisiejszych czasów. W 1919 r., do nowo powstałego Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża od razu przyłączono Sekcję Informacyjno-Wywiadowczą.

100 LAT ISTNIENIA PCK

JÓZEF HALLER

„Niechaj Krzyż Czerwony nie czerwieni się jako rana niezabliźniona, ale niech krasi czerwień serca kochającego bliźniego i niosącego mu czynną pomoc” – wypowiedź gen. Józefa Hallera z 1919 r.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Gen. Józef Haller

W latach 27.08.1920 – 31.07.1926 Józef Haller był prezesem Komitetu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża. W 1921 r. powołał Koła Młodzieży PCK – zapoczątkował Ruch Młodzieżowy PCK.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Fotografia zbiorowa uczestników uroczystości związanych z Czerwonym Krzyżem, przy stole prezydialnym siedzi generał Józef Haller.

Za kadencji Hallera, Komitet Główny Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża uchwalił zasady działalności, które sprowadziły się do następujących obowiązków: niesienie odpowiedniej pomocy wojsku i cierpiącej ludności, opracowanie planu działania podczas wojny, wyszkolenie personelu, gromadzenie materiałów i urządzeń, współpraca z władzami rządowymi nad podniesieniem zdrowotności wśród społeczeństwa. Ponadto, prowadzono szpitale, sanatoria, przychodnie przeciwgruźlicze, organizowano akcje rozdawania żywności, przewożono jeńców, przekazywano korespondencję oraz zarządzano Biurem Informacyjno-Wywiadowczym PTCK, w którym kierowano rejestracją zmarłych i rannych żołnierzy oraz prowadzeniem poszukiwań na prośbę rodzin.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Odezwa gen. J. Hallera z 1919 r., Żródło: https://polona.pl/

 

Szkolne Koła PCK

PCK jest pierwszą organizacją humanitarną, która po latach zaborów aktywizowała młodzież w szkołach do działań społecznych na terenie całego kraju. Pomysł na zjednoczenie młodzieży pod znakiem Czerwonego Krzyża spotkał się z wielką aprobatą zarówno młodych Polaków, którzy szukali swego miejsca po demobilizacji, jak i uczniów oraz nauczycieli, którzy  dostrzegli w Towarzystwie pomocnika w pracy edukacyjnej i wychowawczej.

Pierwsze Szkolne Koła PCK powstały w Radomiu i w Warszawie dwa lata po odzyskaniu niepodległości, w 1921 r. i to właśnie one zapoczątkowały powszechny ruch młodzieżowy pod nazwą Młodzież Polskiego Czerwonego Krzyża. Rok później w całym kraju spontanicznie utworzono  już 399 takich jednostek! Koła PCK zostały powołane z inicjatywy ówczesnego prezesa PCK – gen. Józefa Hallera.

Koła Młodzieży prowadziły niezliczoną liczbę akcji higienicznych, konkursów czystości, zgodnie z duchem czerwonokrzyskim młodzież szkoliła się także w zakresie pierwszej pomocy i ratownictwa. Podstawą była jednak działalność samarytańska. Koła Młodzieży gromadziły fundusze organizując różnorakie akcje, samodzielnie szyły koszulki dla ubogich dzieci, organizowały paczki świąteczne dla potrzebujących, odwiedzały chorych w szpitalach i domach, organizowały zbiórki odzieży, książek, dożywianie w szkołach, a także opiekowały się opuszczonymi grobami.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot.
Plakat Koła Młodzieżowego Polskiego Czerwonego Krzyża. Lata 20-ste XX wieku

W latach 20-tych i 30-tych Koła Młodzieży prowadziły akcje dość nietypowe jak np. prowadzenie fryzjerni czy uprawa „zagonków”.

Fryzjernie szkolne prowadzone były przez koła młodzieży zwłaszcza w Łódzkiem, na Wileńszczyźnie i Wołyniu, w sumie w 130 szkołach i świadczą o dużej pomysłowości młodzieży. Zamożniejsi uczniowie płacili w takiej fryzjerni po kilka groszy, a niezamożnych strzyżono bezpłatnie. Z fryzjerni korzystać mogła nie tylko młodzież szkolna, ale także dorośli mieszkańcy danej miejscowości.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Inną forma pozyskiwania środków była uprawa „zagonków”. Młodzież uprawiała zagonki i wyhodowane na nich warzywa sprzedawała lub zanosiła ubogim , a kwiaty dostarczała dla chorych do szpitali. W samej tylko Warszawie młodzież otrzymała 12 zagonków o łącznej powierzchni  55 301 m2, na których pracowało 1565 dzieci.

100 LAT ISTNIENIA PCK

Siostry PCK

100 LAT ISTNIENIA PCK

Fot. Sanitariuszka PCK, lata 20-ste XX wieku.

 

Od samego początku Polskiego Czerwonego Krzyża nieodłącznym zadaniem Stowarzyszenia było niesienie pomocy rannym żołnierzom oraz ludności cywilnej podczas klęsk żywiołowych  i epidemii. Tuż po zakończeniu I wojny światowej (w latach 1919 – 1920) PCK zorganizowało wiele placówek sanitarno-medycznych, w których pracowały pielęgniarki. W 1921 r.  głównymi celami ówczesnego PCK była pomoc ludności w wypadku klęsk żywiołowych i epidemii oraz podnoszenie zdrowotności wśród społeczeństwa. PCK prowadziło wówczas 200 placówek sanitarno-oświatowych (szpitale, sanatoria, przychodnie przeciwgruźlicze).

1 kwietnia 1929 r. powołano Korpus Sióstr PCK, który w momencie założenia liczył 410 osób zatrudnionych w formacjach wojskowych i wynagradzanych przez Ministerstwo Spraw Wojskowych. Prowadzono liczne kursy i szkolenia specjalistyczne, przygotowujące zaplecze pielęgniarskie dla wojskowych placówek. Przewodniczącą Korpusu od początku była jego inicjatorka hr. Maria Tarnowska. W kolejnych latach  PCK uruchamiał nowe szkoły pielęgniarstwa. Pierwsza powstała jeszcze w 1921 w Poznaniu, ale już w 1927 r. otwarto kolejną w Katowicach, a w 1929 r. powstała trzecia szkoła w Warszawie. Absolwentki były przyjmowane w poczet sióstr pogotowia sanitarnego i otrzymywały kartę ewidencyjna oraz  kartę mobilizacyjną.

Po II wojnie światowej PCK uruchomił liczne kursy dla sióstr pogotowia ratunkowego oraz reaktywował przedwojenne szkoły pielęgniarstwa. Przez cztery lata PCK wykształcił ponad 25 000 sióstr pogotowia sanitarnego. W 1949 r. szkoły te upaństwowiono.

1965-1970 – rozpoczęto działalność ukierunkowaną na opiekę nad chorym w domu. W tym celu zwiększoną edukację kobiet w tym zakresie. Do końca 1969 r. liczba sióstr pogotowia wynosiła 9 327 osób. W tym samym roku 3 000 kobiet pracowało jako opiekunki. Pod koniec lat 70-tych PCK prowadziło 868 punktów opieki nad chorym w domu.

Ruch Młodzieży PCK

Młodzież PCK  to  ruch młodzieżowy PCK, który skupia wolontariuszy i młodych działaczy społecznych i jest integralną częścią Stowarzyszenia od prawie stu lat.

Z inicjatywy generała Józefa Hallera, Prezesa Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża w latach 1921-1926, niedługo po powstaniu organizacji zaczęto organizować ruch młodzieżowy.

Głównym hasłem przyświecającym działaniom młodzieży było „Miłuj Bliźniego”.

Ruch młodzieżowy PCK miał przed II wojną światową 7 484 kół zrzeszających 446 895 uczniów szkół powszechnych i średnich.

Początkowo praca opiekunów oraz członków szkolnych kół PCK polegała na promowaniu higieny, samopomocy koleżeńskiej, opiece  nad grobami poległych żołnierzy, a także  na rozwijaniu korespondencji międzyszkolnej i międzynarodowej. Z biegiem lat zakładano świetlice, organizowano place gier i zabaw, podjęto akcje dożywiania w szkołach wiejskich, zbierano fundusze na zakup odzieży i żywności dla najbiedniejszych. Na kilka lat  przed wybuchem II wojny światowej rozpoczęto masowe szkolenie sanitarne dla młodzieży, co przyniosło doskonałe rezultaty w czasie wojny i okupacji. Ogólna liczba kół PCK na terenie kraju w 1939 r. wynosiła 9 024, a ogólna liczba członków wynosiła 763 866.

W okresie II wojny światowej ok. 150 wolontariuszy ze szkolnych Kół PCK zbierało materiały ewidencyjne o ofiarach wojny.

W okresie okupacji młodzież szkolna stanowiła 80% wolontariuszy Biura Informacyjnego Czerwonego Krzyża, zajmując się gromadzeniem faktów o stratach wojennych w ludziach.

Podczas obchodów 50-lecia istnienia, PCK miał 5 mln członków, w tym około 2 mln 750 tys. uczniów.

W latach 70-tych minionego stulecia ogólna liczba Szkolnych Kół PCK  wynosiła  ok. 29 tys., a działalnością Stowarzyszenia było objętych 90% szkół na terenie kraju oraz ok. 40% ogółu młodzieży szkolnej.

Komitet Pań / Rada Pań przy PCK

W 1921 r. powołany został Komitet Pań,  który w 1939 r.  założył Komitet Działaczek Społecznych PCK. Komitet przygotowywał akcje szkoleniowe pod hasłem „Każda kobieta w każdej rodzinie musi przejść przeszkolenie, aby w razie niebezpieczeństwa być gotową do walki z nieprzyjacielem”. Przeszkolono wówczas 20 tys. kobiet.

Komitet Pań i Komitet Działaczek Społecznych zmobilizował ok. 3 000 ratowników i sióstr, którzy udzielili pomocy ponad 23 000 rannych we wrześniu 1939 r.

W 1995 r. na kanwie Komitetu Pań powołano Radę Pań przy Zarządzie Głównym PCK. W obecnej chwili Radę tworzą kobiety biznesu, które przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży ze środowisk dotkniętych ubóstwem. Dzięki działalności pań udaje się zebrać środki na letni wypoczynek dla najuboższych dzieci („Dajmy wakacje ubogim dzieciom”).

Więcej o działalności PCK możecie przeczytać tu: klik

Dodaj komentarz

*

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.